ÜNLÜLERİN UYUŞTURUCU İLE YAKALANIP AFİŞE EDİLMESİNİN BAĞIMLILIK İLE MÜCADELEYE ETKİSİ NE OLUR?

Yazan: Kültegin Ögel

2024 yılın son ayları ile 2026 yıllarının ilk aylarında birçok ünlü uyuşturucu nedeniyle gözaltına alındı veya tutuklandı. Daha önce de bu tür olaylar yaşanmış ve basına yansımıştı. Tüm bunların bağımlılıkla mücadeleyi nasıl etkilediğini düşünmek lazım.

Bağımlılıkta caydırıcılık varsayımı çok geçerli değildir. Bu tür yakalamalarda teorik beklenti şudur: “Ünlü bile olsan yakalanırsın” veya “Madde kullanımı bedelsiz değil”. Kısa vadede kullanıcı olmayan gruplarda sınırlı bir caydırıcılık yaratabilir ama bu etki geçicidir. Bağımlı bireylerde ise caydırıcı etki neredeyse yoktur. Çünkü bağımlılık, rasyonel risk–ödül hesabıyla ilerlemez. “Bana bir şey olmaz” değil, “dayanamayacağım” duygusu baskındır.

Özellikle gençlerde ise normalizasyon ve model alma riski vardır. Ünlüler; güç, statü, çekicilik ve “farklı olma” sembolüdür. “X ünlü gözaltına alındı”, “şok görüntüler”, “ünlü isimlerin karanlık gecesi” gibi mesajlar istemeden “herkes yapıyor, onlar bile yapıyor” haline döner. Bu durum özellikle; ergenler, kimlik arayışındaki gençler ve “sınır deneme” döneminde olanlar için normalleştirici bir etki yaratır.

Toplumsal bilinçaltında sık görülen bir yorum ise “evet yakalandı ama yine kurtulur” veya “bir süre sonra albüm çıkarır / diziye döner” şeklinde olur. Gerçekten de öyle olur. Bu durum, madde kullanımının geri döndürülebilir bir hata gibi algılanmasına ve “ben de risk alabilirim” düşüncesine zemin hazırlayabilir.

Medyanın cezalandırıcı dili utanç, damgalama ve yardım arayışını engelleyecek sonuçları da doğurabilir. Madde kullanan ama henüz bağımlı olmayan bireyler “biri öğrenirse mahvolurum” diye yardım aramayabilir. Aileler sorunu saklama eğilimine girebilir. Bağımlılarda ise utanç, gizlenme ve daha riskli kullanıma yol açabilir. Yani toplumsal duyuru, paradoksal biçimde erken müdahaleyi geciktirebilir.

Öte yandan; kişi tedaviye girdiği açıkça paylaşılıyorsa, iyileşme süreci görünür oluyorsa ve “yalnız değilsin” mesajı veriliyorsa, o zaman ikincil önleme için iyi bir araç olabilir. Ünlünün yakalanması değil, iyileşme hikâyesinin doğru anlatılması ve “bak başına ne geldi” değil, “bak yardım alınca ne değişti” anlatısı bağımlılık ile mücadelede yararlı olabilir.